ဇွန် ၂၂၊ ၂၀၂၆

The Kaladan Post

 

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ရဲ့ ထိပ်တန်းအဆင့် ဆွေးနွေးပွဲတွေ တနင်္လာနေ့မှာ ပြီးမြောက်သွားခဲ့ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းတွေ ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆွေးနွေးပွဲအပြီးမှာ အီရန်ဘက်က ရေနံနဲ့ ရေနံဓာတုပစ္စည်းတွေ တင်ပို့ခွင့် ကင်းလွတ်ခွင့်ရရှိခဲ့တယ်လို့ ကြေညာခဲ့တာကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်အတွင်း ရေနံထောက်ပံ့မှု ပြတ်လပ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေ လျော့ကျသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘရန့် (Brent) ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းဟာ တစ်စည်ကို ၁.၅၃ ဒေါ်လာ (၁.၉၀ ရာခိုင်နှုန်း) ကျဆင်းသွားပြီး ၇၉.၀၄ ဒေါ်လာကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ အရောင်းအဝယ်စတင်ချိန်တုန်းကတော့ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အီရန်ကို စစ်တိုက်မယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့တာနဲ့ အီရန်က ဟော်မုဇ် (Hormuz) ရေလက်ကြားကို ပြန်ပိတ်လိုက်တယ်ဆိုတဲ့ ကြေညာချက်တွေကြောင့် တစ်စည်ကို ၈၂.၃၀ ဒေါ်လာအထိ ထိုးတက်ခဲ့ပါသေးတယ်။ အလားတူ အမေရိကန် WTI ရေနံစိမ်းဈေးကလည်း အနည်းငယ် ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဧပြီလကတည်းက ရရှိထားတဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို နောက်ထပ် ရက် ၆၀ အထိ သက်တမ်းတိုးဖို့ ပြီးခဲ့တဲ့သီတင်းပတ်က နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တနင်္ဂနွေနေ့ကစလို့ ဒီဆွေးနွေးပွဲကို စတင်ခဲ့တာဖြစ်တယ်လို့ [စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပေးသူများ] က ဆိုပါတယ်။ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Abbas Araqchi) က “အီရန်အနေနဲ့ ရေနံနဲ့ ရေနံဓာတုပစ္စည်း တင်ပို့ခွင့် ကင်းလွတ်ခွင့်တွေ၊ ပိတ်ဆို့ခံထားရတဲ့ ရန်ပုံငွေတချို့ ပြန်လည်ရရှိရေးနဲ့ အီရန်နိုင်ငံ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်တွေ စတင်ဖို့အတွက် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ပါတယ်။” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ စိုးရိမ်စရာအခြေအနေတွေကတော့ ဆက်ရှိနေဆဲပါ။ IG ဈေးကွက်လေ့လာသုံးသပ်သူ တိုနီ ဆစ်ကာမိုး (Tony Sycamore) က “အခုဆွေးနွေးပွဲကနေ တိုးတက်မှုတချို့ ရရှိလာပုံပေါ်ပေမယ့် မြေပြင်အခြေအနေမှာ တကယ်ပဲ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ ရလဒ်တွေ ထွက်လာမလား ဆိုတာကတော့ စောင့်ကြည့်ရဦးမှာပါ။ အထူးသဖြင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းမှာ အစ္စရေးနဲ့ ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့က တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဆက်လုပ်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားပုံရပါတယ်။” လို့ သုံးသပ်ထားပါတယ်။

အစ္စရေးနဲ့ အမေရိကန်တို့ဟာ ကြားဖြတ်ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်တယ်ဆိုပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အီရန်က ပြန်ပိတ်လိုက်တဲ့အတွက် တနင်္ဂနွေနေ့မှာ အဲဒီရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာတဲ့ သင်္ဘောအရေအတွက် အကြီးအကျယ် ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ လက်ဘနွန်မှာ ဟစ်ဇ်ဘိုလာနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စတင်ပြီး နောက်တစ်နေ့ဖြစ်တဲ့ စနေနေ့မှာတင် အစ္စရေးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် လူ ၂၀ ထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။ ဒီအခြေအနေတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး [ING လေ့လာသုံးသပ်သူများ] က “ရက် ၆၀ အပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်အတွင်းမှာတောင် တိုက်ပွဲတွေ ပြန်ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေ ရှိနေတာကြောင့် ရေရှည်ခိုင်မာတဲ့ သဘောတူညီချက်တစ်ခုရဖို့ဆိုတာ အတော်လေး စိန်ခေါ်မှုကြီးမားနေဆဲပါ။” လို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

သို့သော်လည်း အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်အရ အီရန်ရေနံအပေါ် အမေရိကန်ရဲ့ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ ရုတ်သိမ်းပေးနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့ ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း ပိတ်မိနေတဲ့ ကုန်တင်သင်္ဘောတွေဆီကနေ ရေနံတွေ ပိုမိုရရှိလာနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အလားအလာတွေကြောင့် ပြီးခဲ့တဲ့အပတ်က ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်း ၈ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကျဆင်းခဲ့ပါတယ်။ [အီရန်အမျိုးသားရေနံကုမ္ပဏီ (NIOC)] ရဲ့ အကြီးအကဲ ဟာမစ် ဘိုဗာ့ဒ် (Hamid Bovard) ကလည်း ပြီးခဲ့တဲ့ တနင်္လာနေ့ကတည်းကစပြီး အီရန်ရေနံစည်ပေါင်း ၂၅ သန်းကျော်ဟာ ပိတ်ဆို့ထားတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကို ကျော်ဖြတ်ပြီး တင်ပို့နိုင်ခဲ့တယ်လို့ နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံကနေ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ယူအေအီး၊ ကူဝိတ်နဲ့ အီရတ် နိုင်ငံတွေကလည်း ဖောက်သည်တွေကို ရေနံပိုမိုရောင်းချပေးနေပြီး အီရတ်ကတော့ တစ်ရက်ကို ရေနံစည်ပေါင်း ၄.၂ သန်းကနေ ၄.၃ သန်းအထိ တဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်သွားမယ်လို့ အီရတ်ရေနံဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

သတင်း Source: Reuters